Tous les articles

Walk of Fame rond het museum: Clara Peetershof

Soutenez-nous

Het plein en de tuin rond het museum kregen onlangs een nieuwe naam: Clara Peetershof.

En savoir plus
Stilleven met vis van Clara Peeters
Stilleven met vis Clara Peeters

Clara Peeters (Antwerpen 1588 - Antwerpen 1636) is één van de meest opmerkelijke kunstenaars in de Antwerpse schilderkunst van de 17de eeuw. Of van de schilderkunst tout court. Peeters is een van de founding mothers van het stilleven, en de ‘uitvindster’ van het visstilleven. Wereldwijd worden een veertigtal werken van haar bewaard. Met 'Stilleven met vis' heeft ook het KMSKA een werk van deze vrouwelijke grootmeester in huis.

Het heeft iets van een foto in een gastronomisch magazine: een karper en een snoek wachten in een terracottavergiet op hun bereiding. Drie gekookte rivierkreeftjes op een tinnen bord en twee gerookte haringen delen hun lot. Rechts zijn twee ruisvoorns met rode vinnen en enkele platte oesters. Op de voorgrond liggen een holle oester en enkele roze garnalen.  

 

In de ronding van het stenen tafelblad is een kap. Clara Peeters gebruikte deze kunstgreep – een repoussoir – wel vaker in haar schilderijen om de indruk van diepte te creëren.

 

Met dit eiken paneeltje toont ze zich een meesteres in het weergeven van textuur: de glibberigheid van de vissen, de harde schaal van de kreeftjes en het wakke, natte oestervlees. Het poreuze terracotta, het koude tinnen bord en het harde stenen tafelblad zijn haast tastbaar.

Wie was Clara P.?

Clara Peeters’ leven bulkt voorlopig van de veronderstellingen, hypothesen en onzekerheden. Haar naam kwam in het 17de-eeuwse Antwerpen vaak voor, wat de opzoekingen in archiefdocumenten bemoeilijkt.

 

Er zijn momenteel 39 gesigneerde schilderijen gekend. Een aantal werken kunnen op basis van stijlkenmerken aan haar worden toegeschreven. Elf van haar werken dragen een datum. Het vroegste dateert van 1607, het laatste van 1621.

 

Ook Stilleven met vis in de KMSKA-collectie draagt de inscriptie CLARA P. Het werk is zelfs twee keer gesigneerd. Nadat de kunstenares haar naam had aangebracht, verlaagde ze de tafel waardoor de handtekening grotendeels verdween. Daarom bracht ze een nieuwe zichtbare signatuur aan. Clara Peeters vond het van wezenlijk belang dat iedereen kon zien dat zij de schilder was van dit paneel.

Schilder én ondernemer

Clara Peeters blijkt als schilder van stillevens bij het toenmalig koperspubliek succes te hebben gekend. Haar toewijding aan dit genre is vermoedelijk een gevolg van de beperkingen die de cultuur destijds oplegde aan vrouwelijke kunstenaars. Maar het kan het ook worden gezien als een bewijs van haar ondernemingszin. Het genre was nieuw en vooruitstrevend in die tijd.

 

Al tijdens de eerste helft van de 17de eeuw bevond Peeters’ werk zich in collecties in de Noordelijke Nederlanden en in Spanje. Zelfs in de koninklijke collectie in Madrid waren er stillevens van haar hand, die nu bewaard zijn in het Prado in Madrid. Antwerpen was toen een van de belangrijkste centra voor de export van schilderijen. Deed Clara Peeters een beroep op kooplieden om haar kunstwerken uit te voeren naar het buitenland?

Clara Peeters vond het van wezenlijk belang dat iedereen kon zien dat zij de schilder was van dit paneel.

_________

Haar schilderijen tonen alleszins aan dat ze heel professioneel te werk ging. Ze wilde winst maken met haar werk. De uiteenlopende kwaliteit in haar oeuvre wijst erop dat ze een werkplaats had en met assistenten werkte. In haar stillevens komen vaak dezelfde voorwerpen voor. Vermoedelijk stonden deze voorwerpen in haar atelier, of bezat ze voorbereidende studies, wat niet ongebruikelijk was in die tijd. Sjablonen of overtrekpapier waren courante instrumenten in een schilderwerkplaats.

 

Voor een veeleisende klant haalde Clara Peeters het beste uit de kast: superieure dragers van koper of eik. Naast standaardpigmenten gebruikte ze in enkele werken ook schelpgoud en ultramarijn.

Stilleven met vis van Clara Peeters
Stilleven met vis Clara Peeters, (ca. 1612-21), olieverf op paneel, 35 × 48 cm, KMSKA, inv.nr. 834

Inventarisnummer 834 is van een andere orde: voor de uitvoering zijn geen dure pigmenten gebruikt en er is geen kostbaar tafelgerei afgebeeld. Bovendien vinden we een andere, zeer gelijkaardige versie terug in het National Museum of Women in the Arts in Washington.  

 

Clara Peeters is een van de weinige vrouwelijke kunstenaars in de collectie oude meesters van het KMSKA. Maar dat is lang niet de enige reden waarom dit Visstilleven een plaats krijgt in de nieuwe collectiepresentatie: het is ronduit een meesterwerk.

Word vriend van het KMSKA

Word Vriend, steun het KMSKA en geniet van talloze voordelen. Stuur een e-mail naar info@vkmska of bel 03/237.75.09.

Ik word vriend