Tous les articles

"Wat Bruegel schildert, dat zijn wij."

Conversations

Hans Bourlon is een man met een mening. Ook over musea.


Interview door Eric Rinckhout

En savoir plus
Hans Bourlon naast een werk van Rik Wouters uit de KMSKA-collectie
Foto: Het Kunstuur - Joost Bourlon

Kunstkenner Hans Bourlon is medeoprichter en CEO van Studio 100. Eind 2019 namen hij en zijn broer Joost het initiatief voor de tentoonstelling Het Kunstuur, een andere manier om naar schilderijen te kijken. ZAAL Z ging praten met Hans Bourlon over zijn liefde voor kunst.

Gratis museummagazine

Dit gesprek verscheen eerder in het winternummer van ZAAL Z.
Laat je verrijken en lees ons gratis magazine. Met interviews, kunstwerken en meer.

Abonneer je nu

Bij Hans en Joost Bourlon smeulde al langer het idee om iets te doen met hun liefde voor de schilderkunst. Daar is Het Kunstuur uit geboren, een aparte manier om toeschouwers langzaam naar schilderijen te laten kijken. Het Kunstuur, dat sinds eind november 2019 in Mechelen loopt, laat je kennismaken met 32 schilderijen van 16 schilders, in exact één uur. De werken stammen uit de boeiende overgangsperiode tussen 1887 en 1938, met bekende doeken van Rik Wouters en Emile Claus, verrassingen van Constant Permeke en Jenny Montigny, en opmerkelijk werk van minder bekende schilders als Anto Carte en Oscar Verpoorten. Bij elk schilderij vertelt een bekende of minder bekende Vlaming een verhaal.

 

"Door de coronacrisis hebben we een tijd stilgelegen,’ vertelt Hans Bourlon. "Na de eerste lockdown draaiden we weer op volle toeren: het bezoek gebeurde met de eigen bubbel. Soms waren er per tijdslot maar drie of vier bezoekers: zo werd het contact met de schilderijen een heel intimistische ervaring." 

 

Langzaam en rustig

Vanwaar komt jouw liefde voor de kunst?

Hans Bourlon: "Onze grootvader, Jozef De Bie, was kunstschilder. Begin jaren 1900 volgde hij een opleiding aan de academie van Aalst, waar toen alles in het teken stond van Valerius De Saedeleer. Dat talent had hij niet, maar in zijn atelier slingerden de kunstboeken met het werk van De Saedeleer wel rond. Daardoor ken ik dat oeuvre erg goed. In Vlaamse musea moet je er tegenwoordig naar op zoek gaan. Toch interesseert mensen dat, zeker de vijftigplussers onder ons. De Saedeleer schildert panoramische landschappen, een beek waarin je kan zwemmen, sneeuw die blijft liggen… Een geïdealiseerd verleden. In Het Kunstuur dompelen we de bezoeker onder in die sfeer van nostalgie."

Schilderij Sneeuw in Vlaanderen van Valerius De Saedeleer
Sneeuw in Vlaanderen Valerius De Saedeleer, KMSKA

Wat is de bedoeling van Het Kunstuur?

"We willen kunst ontsluiten voor een breed publiek. Zo brengen we de schilderijen in combinatie met onze 'musical-invalshoek': we bieden een sfeer en beleving door aan elk schilderij een persoonlijk verhaal te koppelen, samen met de muziek van Dirk Brossé en een filmische aanpak, zoals het uitlichten van telkens één schilderij. Kortom: de bezoeker stapt een andere wereld binnen en verlaat die weer na een uur."

Zaalzicht in Het Kunstuur. Door middel van hologrammen krijgen bezoekers persoonlijke verhalen te horen bij de kunstwerken
Zaalzicht In Het Kunstuur worden 32 schilderijen uitgelicht. In de gedaante van een hologram vertelt een bekende of minder bekende Vlaming zijn verhaal bij het werk. Op de foto: imam Khalid Benhaddou.

Waarom één uur?

"We willen de toeschouwer van keuzestress bevrijden. In een museum weet ik vaak niet waar ik eerst moet kijken. Er hangen vijfhonderd werken, maar ik wil er maar twintig zien, het liefst met een goede duiding erbij. (lacht) Na lange discussies hebben wij beslist om die keuze voor de bezoeker te maken: in Het Kunstuur kan die maar naar één werk tegelijk kijken. Als je binnengaat, kan je dus alle spanning van je laten afglijden. Tegelijk willen we mensen ook langzaam en rustig leren kijken naar mooie schilderijen."

'Zelfportret met de zwarte ooglap' van Rik Wouters is essentieel voor het verhaal dat we wilden vertellen over het in de knop gebroken talent.

Hans Bourlon

Ooglap

Jullie hebben samengewerkt met privéverzamelaars en openbare collecties. Was dat moeilijk?

"We moesten eerst collectioneurs en musea ervan overtuigen dat we ernstig werk zouden leveren en respectvol met de werken zouden omgaan. Zo moest de klimaatregeling in de zevenhonderd jaar oude Heilige Geestkapel helemaal in orde zijn. Zeventig procent komt uit privébezit: die werken zijn dus zelden of nooit te zien. Er komen bruiklenen uit de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van Antwerpen en Brussel, MSK Gent en Mu.ZEE Oostende. Ik ben heel blij met Zelfportret met de zwarte ooglap van Rik Wouters uit het KMSKA: dat is een topwerk en is essentieel voor het verhaal dat we wilden vertellen over het in de knop gebroken talent. Een portret van Nel door Rik Wouters komt zelfs uit het Centre Pompidou in Parijs. Daarnaast zijn er werken uit de Belfius- en de Phoebuscollectie."

Is Het Kunstuur voor herhaling vatbaar?

"Zeker. Verschillende steden hebben zich intussen aangediend met kerken, leegstaande stadhuizen en historische panden. Vaak stellen ze thema’s voor. Wij hebben een longlist van zo’n 150 schilderijen waaruit we kunnen putten. Voor alle duidelijkheid: duiding erbij. Het Kunstuur is een aparte vennootschap en staat los van Studio 100. We huren wel mensen van Studio 100 in voor specifieke opdrachten. Winst willen hiermee niet maken. De opbrengst gaat integraal naar de Mechelse vzw Sjarabang, een inclusief creatief atelier voor mensen met een beperking."

"Sinds september hebben we, behalve mediapartners als Radio 1 en De Standaard, een sponsor: Bank Degroof Petercam. Ik wilde vooraf niet gaan bedelen. Nu kan men naar het resultaat komen kijken en zien wat de respons van het publiek is."

Aanvullend aanbod

Hoe kijkt u naar de museumwereld?

"Studio 100 is een breed 'leisure-bedrijf', maar eigenlijk is een museum dat ook. Ik merk wel dat in de museale sector het ondernemerschap nog niet echt tot bloei is gekomen. Vaak blijft men hangen op het niveau van een vzw met vrijwilligers."

Wat kan een museum leren van jullie aanpak?

"In de theatersector heb je de gesubsidieerde theaters, die zeer eigenzinnige dingen doen en hun publiek bereiken, en privé-initiatieven zoals Studio 100, die niet gesubsidieerd zijn en een ander aanbod hebben. Die twee vullen elkaar aan."

 

"Zoiets geldt ook voor Het Kunstuur: het is laagdrempelig en ik hoop vooral dat jongeren de smaak te pakken krijgen om daarna een museum te bezoeken. Misschien gaan ze wel zelf schilderen. Ik las dat Tuymans na het zien van De intrige van Ensor zijn roeping als schilder heeft gevonden. Maar het zou fout zijn als elk museum keuzes zou maken zoals Het Kunstuur. Het perspectief is anders: er hangen maar 32 werken, wij benaderen kunst op een andere manier: ik zeg zeker niet 'beter', wel 'aanvullend'."

Een museum moet een museum blijven: het heeft een bepaalde missie en een wetenschappelijke opdracht, doet aan onderzoek en voert restauraties uit.

Hans Bourlon

Hoe ziet u de samenwerking met een museum als het KMSKA?

"Omdat ze Rik Wouters aan ons geleend hebben, mogen ze mij alles vragen. (lacht) Nee, we kunnen op veel manieren samenwerken. Onder de vorige directeur hebben wij bij Studio 100 een hele dag de marketingafdeling op bezoek gehad, om te laten zien wat onze atypische aanpak is. Voorts moet een museum een museum blijven: het heeft een bepaalde missie en een wetenschappelijke opdracht, doet aan onderzoek en voert restauraties uit."

 

"Ik zie in de toekomst privé-initiatieven, zoals Het Kunstuur en de Phoebus Foundation, wel meer samenwerken met klassieke musea. Door corona zal er de komende jaren minder gereisd worden en zal men dingen willen ontdekken in eigen land. Musea horen daar zeker bij."

Schilderij De mosseleters van Gustave De Smet
De mosseleters Gustave De Smet, KMSKA

Voetbalclubs en spreadsheets

U verzamelt zelf kunst. Waarom?

"Er hangen enkele werken uit mijn collectie in Het Kunstuur. Ik word emotioneel als ik voor zo’n werk sta, dat is een zen-moment. Als het bij mij thuis hangt, doet mij dat niets… Andere mensen moeten het werk zien. Ik ken nogal wat verzamelaars die werken in een depot stoppen, maar daar heeft niemand wat aan."

 

"Elk werk dat ik ooit gekocht heb, heb ik grondig bestudeerd. De zoektocht naar het werk en het opsporen van de historiek zijn belangrijker dan het hébben. Het bezit is een ontnuchterend gegeven."

Waarom ‘ontnuchterend’?

"Dat werk hangt daar dan. In z’n eentje. Het vaart solo. Dat brengt geen meerwaarde in mijn leven. Het is als een baby die je even mag wiegen, maar daarna weer door moet geven. Sommigen investeren in een voetbalclub, maar dat is niet mijn ding. En een spreadsheet op het eind van het jaar is saai, zelfs al staat daar een dikke plus… Dit jaar zal het een dikke min zijn door corona. Dan is dat zo. Ik ga op zoek naar andere dingen. Kunst is heel belangrijk voor mij."

Spaans spook

U bent een grote Bruegelfan.

"Ik heb mij tot doel gesteld alle werken van Pieter Bruegel de Oude ooit in het echt te zien. Ooit waren wij wereldleider op het vlak van de kunst – misschien komt dat terug, met Tuymans en Borremans en het voetbal (lacht). Pieter Bruegel was, wat mij betreft, daar een helder voorbeeld van. Hij schildert ons: wij staan daar, de papeters zijn wij. Bruegel was de fotograaf van zijn tijd. Hij is misschien wel onze beste ambassadeur."

 

"De hele Bruegel-familie was straf. Generatie na generatie, een heel bedrijf, straffer dan Studio 100. (lacht) Striptekenaar Willy Vandersteen is de voortzetting van Bruegel. Kijk naar Het Spaanse Spook. Ook hij was een fantastische verhalenverteller. Onze generatie is daardoor gevormd, dat wis je niet uit op je harde schijf. Misschien klinkt dat vandaag wat ouderwets, maar zelfs de Rolling Stones hebben Bruegel gebruikt: zijn Toren van Babel staat op de platenhoes van Bridges to Babylon uit 1997."

Laatste kans om het Kunstuur te bezoeken

Het Kunstuur loopt tot 31 januari 2021 in de Heilige Geestkapel in Mechelen. Je kan er o.a. rustig de tijd nemen om enkele werken uit de KMSKA-collectie te bewonderen. Reserveren is noodzakelijk!

Plan je bezoek