Alle meesterwerken

Bewening van Christus

Anthony van Dyck
  • Inventarisnummer 404
  • Datering (1635)
  • Afmetingen 115 x 208 cm
  • Materiaal Olieverf op doek
Lees meer
Schilderij Bewening van Christus van Anthony van Dyck

Van Dyck’s Bewening van Christus

Het lichaam van de dode Christus ligt volledig uitgestrekt bij de ingang van een grot. Zijn hoofd rust op de schoot van Maria. Ze gaat volledig op in haar verdriet: gespreide armen, open handpalmen, het gezicht afgewend. Rechts knielt de apostel Johannes. Voorzichtig tilt hij de doorboorde hand van Christus op en toont de wonden aan twee engelen. De personages vullen het hele paneel, veel plaats voor een stuk rots of drukkende bewolking is er niet. Het resultaat: een dramatisch, intiem en sober tafereel.

Dramatische kruisafneming

Het schilderij Bewening van Christus fascineert. De dramatiek spat haast van het doek. Het liggende formaat speelt daarbij een grote rol. Van Dyck moest de compositie laag houden. Hij schilderde de figuren daarom dichter bij de grond en plaatste ze vooraan in het beeldvlak. Alle aandacht gaat naar Christus op de voorgrond. De grote, platte steen waarop hij ligt, doet denken aan een altaar. Zijn bovenlichaam komt ietwat omhoog en kantelt tegelijk naar voor. De figuren kijken je niet aan. Alleen het lichaam van Christus telt.

Ingetogen kleuren, rauw verdriet

Van Dyck werkte het schilderij in de breedte uit. Logisch. Het moest dienen als predella: een voetstuk van een retabel. De lijnvoering is bijzonder lenig. De diagonale driehoekscompositie vult het beeld. Mede hierdoor brengt de schilder het verdriet maximaal over. Je voelt haast de pijn van de figuren. Wat ook opvalt zijn de harmonieuze en ingetogen kleuren: een zachte harmonie van bruin en lichtblauwe tinten.

Piëta, symboliek in de kunst

De Bewening van Christus is een variatie op de traditionele piëta, een voorstelling van Maria met het lichaam van de gestorven Christus op haar knieën. De naam 'piëta' duidt op Maria's intense medeleven met het lijden van haar zoon. Van Dyck beeldt haar af in kruishouding. De moeder voelt als het ware wat haar zoon heeft ondergaan. De aanwezigheid van de engelen is op het eerste gezicht ongewoon. Hoewel. Vanaf de late 15de eeuw speelden ze in de kunst vaak de rol van begeleider van stervenden.

Stervende graaf als opdrachtgever

Of was het de opdrachtgever die specifiek om de engelen had gevraagd? Misschien wel om zichzelf troost te bieden? Van Dyck schilderde het werk in opdracht van de Italiaan Cesare Alessandro Scaglia. Scaglia was niet alleen graaf van Verrua, maar ook abt, zakenman én kunsthandelaar. Toen hij zwaar ziek in Antwerpen aankwam, liet hij in het minderbroederklooster een altaar voor hem oprichten. De aangrijpende en serene Bewening van Christus moest zijn graf sieren. Scaglia overleed er in mei 1641.

Grootmeester Vlaamse schilderkunst

Net als Rubens en Jordaens was Anthony van Dyck een grootmeester van de 17de-eeuwse Vlaamse schilderkunst. Als portretschilder genoot de Antwerpenaar in heel Europa faam. Van Dyck was charmant en geliefd in de aristocratische kringen. Onder andere in Engeland waar King Charles I hem in 1632 ridderde tot ‘sir’ Anthony van Dyck.