Alle artikels

Het kinderkunstboek: galerie op de boekenplank

Kunstenaars

De zomervakantie staat voor de deur. Tijd voor boeken, voor kinderboeken, voor kinderboeken over kunst. Een overzicht.

Dit is een ingekorte versie van een artikel dat in het zomernummer van ZAAL Z verscheen.

Lees meer
Boekcover Meneer Kadinsky was een Schilder

Het kinderboek is een genre zonder grenzen geworden. Kinderen en volwassenen kunnen het samen appreciëren. Illustraties en vrije kunsten liggen in elkaars verlengde. En het kinderkunstboek eist een eigen plaats op binnen het genre. Hoe komt dat?

 

Tekst: Nathalie Pauwels

Met de deur in huis: het kinderkunstboek heeft enkele vertakkingen. Met bijvoorbeeld de roman als duidelijk afgebakend genre. De Zweed Finn Zetterholm startte in 2004 met Julia’s reis, een trilogie over de twaalfjarige Julia die van het ene schilderij in het andere tuimelt nadat ze een werk van Rembrandt aanraakte. Op haar schilderijenreis ontmoet ze behalve Rembrandt onder meer Leonardo da Vinci en Edgar Degas.

 

Vergelijkbaar, maar voor een jonger publiek, is Het Geheim van de Vlaamse Meesters dat Maartje Van der Laak in 2019 publiceerde. Arthur en Emma belanden in Museum Mayer van den Bergh zowaar in de hel van Dulle Griet. Later onderzoeken de kinderen de geheimen van Jan van Eyck en Peter Paul Rubens. Boeken als deze gebruiken kunsthistorische informatie als integrale bouwstenen voor het avontuur. De afgebeelde schilderijen dienen enkel als referentiemateriaal.

Boekcover Het Geheim van de Vlaamse Meesters van Maartje Van der Laak
Het Geheim van de Vlaamse Meesters Maartje Van der Laak, De Eenhoorn
Francis ALÿs, boekcover
Francis Alÿs, schilder van luchtspiegelingen

Paul De Moor & Francis Alÿs, Ludion

Hedendaags 

Tussen 2011 en 2015 stopten uitgeverijen Ludion en De Eenhoorn meer beeld in hun boeken als ze hun pijlen richtten op de hedendaagse Belgische kunst. Voor De Eenhoorn zette Brigitte Minne de experimenten van de kleine Jan Fabre en Panamarenko in tekst om.

 

Voor Ludion voerde Paul De Moor gesprekken met Luc Tuymans, Michaël Borremans, Francis Alÿs en KMSKA-werffotografe Karin Borghouts, om zo de essentie van hun kunst te kunnen vatten. Alÿs illustreerde zelf zijn deel in de reeks, die zich richt tot oudere tieners.

 

Alÿs is lang niet de enige kunstenaar die een kinderboek illustreerde. Je zou kunnen zeggen dat de grote vernieuwingen in het genre deels te danken zijn aan kunstenaars. Zo stelde William Morris (1834-1896) dat de beste weg om het lot van de arbeider te verbeteren via zijn kinderen loopt. In zijn geval: via de mooi vormgegeven boeken die hij zelf uitgaf. Een eigen kunstgalerie op de plank.

Je zou kunnen zeggen dat de grote vernieuwingen in het genre deels te danken zijn aan kunstenaars.

In eigen land maakten Felix Timmermans (1886-1947) en schilder Edmond Van Offel (1871-1959) prenten bij gedichten- en verhalenbundels die de geïnspireerde leraar Hendrik Van Tichelen (1883-1967) samenstelde. Timmermans citeerde daarbij wel eens Ensor, compleet met dubbelzinnigheden. Een unicum in de vele religieus verantwoorde kinderboeken.

De lezer als hoofdpersonage

De Italiaanse kunstenaar-designer Bruno Munari (1907-1998) maakte vanaf 1945 prentenboeken waarvan de invloed zich nog laat voelen. Speels, wat tegendraads en op maat van zijn vijfjarige zoon. Munari stelde voor het eerst de vraag: hoe kunnen we de lezer tot het hoofdpersonage maken van het boek?

Boekcover Een boek van Hervé Tullet
Een boek

Hervé Tullet, Oogappel

In onze tijd is dat het uitgangspunt van de boeken van Hervé Tullet, een erfgenaam van Munari. In Een boek uit 2015 nodigt Tullet kinderen uit om op bollen te drukken, met het boek te schudden enzovoort, om op de volgende pagina te kijken wat het effect daarvan is. Het spelelement en de vormgeving sluiten volledig aan bij de leefwereld van kinderen. Dikke klodden verf spatten van de pagina’s, even onbezorgd als kinderen schilderen. Tullet geeft zelf kunstonderwijs aan kinderen en plaatst zich te midden van zijn doelgroep.

(R)evolutie in Vlaanderen

In 1990 richtte Bart Desmyter de onafhankelijke uitgeverij De Eenhoorn op. Uitgangspunt: de absolute vrijheid van de illustratoren, vaak oud-studenten Kunst, en teksten met meer pit. Andere uitgevers volgden, en met hen de rest van de wereld.

 

Intussen geldt het Vlaamse prentenboek als toonaangevend. Met een hele reeks heel verschillende illustratoren, zoals Carll Cneut – die ook een boek over Dulle Griet maakte –, Ingrid Godon en recenter Fathina Ramos, die allen ook tentoonstellen in musea.

 

Ook de organisatoren van La fiera del libro per ragazzi in Bologna merkten die (r)evolutie op. Vlaamse illustratoren exposeren tegenwoordig als paradepaardjes op de belangrijkste kinderboekenbeurs ter wereld.

Een illustratie uit het prentenboek Dulle Griet van Carl Cneut, uitgeverij De Eenhoorn
Illustratie uit Dulle Griet Greet De Kockere & Carll Cneut, De Eenhoorn

Musea dragen steentje bij

De nood aan prentenboeken over kunst zette Roger Thorp in 2004 aan om bij Tate Publishing een apart fonds voor kinderboeken op te richten. In Nederland koos Kunstmuseum Den Haag in 2010 voor een samenwerking met uitgeverij Leopold.

 

Jet van Overeem, Hoofd Educatie Kunstmuseum Den Haag: "Wij vonden het als museum vreemd te moeten constateren dat er ieder jaar veel kunstboeken voor volwassenen verschijnen, maar nauwelijks tot geen kunstboeken voor kinderen. Daar wilden wij graag verandering in brengen."

 

Meneer Kandinsky was een schilder was meteen een voltreffer en won het Zilveren Penseel voor beste illustraties. Een reeks was geboren, al behoorde dat oorspronkelijk niet tot de planning.

Boekcover Meneer Kadinsky was een Schilder
Meneer Kadinsky was een schilder Daan Remmerts De Vries, Leopold

"Wij gingen in eerste instantie uit van het uitbrengen van één kinderkunstboek volgens het concept van een prentenboek met fantasieprikkelende tekst om te zien of het zou aanslaan", zegt Van Overeem daarover. Ondertussen brengt het Kunstmuseum twee boeken per jaar uit.

Kunst of illustratie?

Of illustraties ook kunst zijn, is een discussie voor een ander artikel. De conclusie die zich intussen opdringt is dat we een uitzonderlijk vruchtbare periode beleven. Die vertaalt zich in een explosie aan kinderkunstboeken. Kunstig gemaakte kinderboeken. Die ook volwassenen kunnen smaken.

Gratis museummagazine

Laat je verrijken en lees ons gratis magazine ZAAL Z. Met interviews, artikels, kunstwerken en meer.

Abonneer je nu