Alle artikels

Ensor Research Project

Kunstenaars

James Ensor (1860-1949) verdient zonder meer zijn eigen onderzoeksproject. In 2013 lanceerde het KMSKA daarom het Ensor Research Project (ERP). De ambitie reikt verder. Het project is het fundament om van het museum hét kenniscentrum van James Ensor te maken. Wat houdt het onderzoek nu precies in?

Lees meer
Portretfoto van James Ensor uit het archief van het KMSKA
Portretfoto van James Ensor Archief KMSKA

Rond het werk van James Ensor bestaan veel mythes. De kunstenaar werkte die mythes zelf graag in de hand. Zoals het idee dat Ensor lang nadacht over zijn composities en ze vaak wijzigde. Het Ensor Research Project onderzoekt de waarheid achter die mythes. Door terug te gaan naar de basis, het werk zelf. Centraal staat daarbij het creatieve proces: van idee tot afgewerkt schilderij. Op verschillende manieren proberen de onderzoekers te achterhalen hoe Ensor aan een schilderij begon en wat hij ermee bedoelde. In eerste instantie kijkt het onderzoeksteam naar de eigen collectie, om later uit te breiden naar andere (Vlaamse) museumcollecties.

De woorden van James Ensor

Een brief van James Ensor aan kunstpaus Paul-Gustave Van Hecke (archief KMSKA)
Brief

Een brief van James Ensor aan kunstpaus Paul-Gustave Van Hecke (archief KMSKA)

De onderzoekers graven in archieven op zoek naar geschriften van James Ensor.

 

Die was zelf een enthousiaste schrijver van brieven, postkaarten, toespraken en andere publieke teksten. Al die teksten samen geven een inzicht in de artistieke en maatschappelijke opvattingen die Ensor koesterde. Waarom gebruikte Ensor maskers om de ware aard van mensen te onthullen? Waarom zit er zoveel satire in zijn werk? Waarom beeldde hij zichzelf zo vaak af? Waarom cultiveerde hij een imago van miskende kunstenaar?

 

Op zulke vragen probeert het ERP antwoord te vinden, bij Ensor zelf.

Gespecialiseerde fotografie

Een andere tak van het Ensor Research Project duikt letterlijk in de verflagen. Met gespecialiseerde beeldtechnieken zoals infrarood, röntgen en verschillende fluorescentietechnieken. Elke methode belicht een ander facet van het creatieproces. Toont het ene procedé de gebruikte pigmenten, dan legt een andere de ondertekening bloot. Elk schilderij uit de collectie wordt zo onder de loep genomen.

De oestereetster van James Ensor (voor restauratie, UV en infrarood)
De Oestereertster Links: het schilderij voor restauratie - Midden: UV-opname - Rechts: Infraroodopname

Daarnaast levert elke restauratie een schat aan informatie. Om een schilderij in ere te herstellen, moet de restaurator zich wel verdiepen in de werkwijze van Ensor. Behalve op gespecialiseerde beelden, ziet de restaurator elke millimeter van het werk voor zich, elke penseelstreek, elke zandkorrel.

 

Zandkorrels, inderdaad. Die vond het team al terug op zijn werk, het bewijs dat Ensor wel degelijk buiten, op het strand, schilderde.

Schilderij De badkoets van James Ensor. Onder de microscoop vonden de onderzoekers zandkorrels terug in het schilderij.
Zandkorrels Schilderij De badkoets van James Ensor. Onder de microscoop vonden de onderzoekers zandkorrels terug in het schilderij.

Kunstgeschiedenis

Een laatste poot waarop het onderzoek steunt, is de kunstgeschiedenis. Hoe uniek James Ensor als kunstenaar ook is, inspiratie valt zelden uit de lucht. De onderzoekers analyseren Ensors beeldmotieven en stijl om ze te vergelijken met die van tijdgenoten en voorgangers. Literatuur blijkt een rijke bron aan ideeën. Hoe critici, collega’s en het publiek reageerden op Ensors werk vertelt veel over de tijd waarin hij leefde, de positie die hij als kunstenaar – en als burger – bekleedde. Welke plek neemt Ensor nu echt in, in de lange geschiedenis van de kunst? Hoe vernieuwend was hij?

Meer weten over het Ensor Research Project?

In de tweede aflevering van onze videoreeks over James Ensor duiken we in het restauratieatelier en ontdekken we samen met de onderzoekers van het Ensor Research Project meer over het creatieve proces van James Ensor.

Bekijk deze aflevering

De antwoorden op de vele onderzoeksvragen, moeten een totaalbeeld opleveren van de kunstenaar, en de mens, James Ensor.

 

Onze Ensorkenner Herwig Todts schreef zijn bevindingen neer in een omvangrijke monografie, James Ensor, Occasional Modernist. Ensor’s Artistic and Social Ideas and the Interpretation of his Art.

 

Is deze wetenschappelijke publicatie iets te uitgebreid voor jou? Hou dan zeker onze kanalen in de gaten voor beknopte artikels over de onderzoeksresultaten.

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontdek het meteen als er een nieuw artikel over James Ensor verschijnt.

Ik schrijf me in!