Alle meesterwerken

Cleopatra

Alexandre Cabanel
  • Inventarisnummer 1505
  • Datering 1887
  • Afmetingen 162,6 × 287,6 cm
  • Materiaal Olieverf op doek
Lees meer
Schilderij Cleopatra van Alexander Cabanel

Gruwelijk koelbloedig

Cleopatra verpoost in een weelderig Egyptisch decor. Een dienares wuift haar koelte toe, aan haar voeten houdt een luipaard lui de wacht. Totaal verveeld kijkt de koningin van Egypte toe hoe haar dienaren gif uittesten op ter dood veroordeelde gevangenen. Of zijn het haar voormalige minnaars? Een man is overleden, de andere zit nog in volle doodstrijd. Met dit tafereel toont Alexandre Cabanel Cleopatra als een gruwelijk koelbloedige vorstin die schijnbaar emotieloos haar eigen nakende zelfmoord voorbereidt.

Fatale vrouw

Het schilderij dateert uit de negentiende eeuw. In Europa heerst een ware egyptomanie. Vooral Cleopatra fascineert. Een sterke vrouw die een van de machtigste rijken uit de klassieke oudheid aanvoert. Haar verhoudingen met Julius Caesar en de Romeinse generaal Marcus Antonius en haar vermeende zelfmoord in 33 v.Chr. schenken haar mythische proporties. Kunstenaars en schrijvers portretteren haar als hét toonbeeld van de femme fatale. Cabanel bevestigt dit beeld, in wat hijzelf een van zijn beste werken noemt. Hij voert een sfeer van operadrama op. Cleopatra weet dat haar rijk samen het haar zal eindigen. En dat einde is nabij.

Historie én fantasie

Cabanel combineert zijn kennis van de Egyptische oudheid met fantasie. Het gebouw baseert hij op afbeeldingen van Egyptische tempels. De luipaard verwijst naar de godin Mafdet, die de koninklijke macht vertegenwoordigt. De gier in Cleopatra’s hoofdtooi symboliseerde in het late Egypte het vrouwelijke. Haar gewaad en sluiers zijn pure fantasie. Ze accentueren decadentie en verleiding. De vorstin eist duidelijk de hoofdrol op. Cabanel werkt haar verfijnd uit. De gevangenen verbant hij naar de achtergrond, naar een kleurloze vrij wazige omgeving.

Academische kunst

De keuze van een historische figuur die tot de verbeelding spreekt. De mix van historisch correcte details en fantasie. De technisch verfijnde uitvoering volgens academische regels … Het is kenmerkend voor l'art pompier. Een stijl die tot de academische kunst behoort. Cabanel schilderde dit werk in 1887 voor het Museum van de Academiekers in Antwerpen. Wie toetrad tot het Academische Corps moest een werk én een portret afstaan. 1887: op dat moment is de bouw van het nieuwe museum voor schone kunsten – het KMSKA – volop aan de gang.

Cabanel en Stevens

Alexandre Cabanel is in zijn tijd een gevierd meester en invloedrijk figuur. Hij geeft les aan de École des Beaux-Arts en zit in de jury op de officiële Salon van Parijs, een vermaarde kunsttentoonstelling. Naast klassieke, historische en religieuze onderwerpen specialiseert hij zich in portretten van vrouwen uit de hogere sociale kringen. Net zoals zijn generatiegenoot Alfred Stevens wiens De Parijse sfinks ook tot de highlights van het KMSKA behoort. Een sfinks die niets met Egypte te maken heeft maar verwijst naar de dromerige houding van de geportretteerde dame.

Lees meer