Geur op zaal - Wat als je een schilderij zou kunnen ruiken?

In het KMSKA kan je binnenkort niet alleen naar kunst kijken, maar er ook aan ruiken. Met de nieuwe bezoekerservaring Geur op zaal krijgen twee heel verschillende werelden uit een schilderij van Joachim Beuckelaer elk hun eigen geur. Van warme kippenbouillon tot een bedwelmende zweem van zweet, leer en rook: wat doet geur met de manier waarop je naar kunst kijkt?
Een schilderij bekijk je met je ogen. Je ontdekt kleuren, gezichten, voorwerpen en kleine details die samen een verhaal vertellen. Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) voegt sinds kort een nieuw zintuig toe aan de klassieke museumervaring: de reukzin.
Het vertrekpunt is Bordeeltafereel (1563) van de zestiende-eeuwse schilder Joachim Beuckelaer. Aan de ene kant toont dit schilderij voedsel, werk en het dagelijkse leven. Aan de andere kant lonken drank, plezier en verleiding. Twee werelden die niet alleen anders ogen, maar wellicht ook heel anders ruiken.
Een nieuwe dimensie aan kunst
Voor beide contexten ontwikkelde het museum een eigen geur. Niet zomaar lekkere parfums, maar geuren die iets vertellen over de sfeer en de historische achtergrond van het schilderij. Daarvoor doken de makers ook in de geurgeschiedenis van de zestiende eeuw.
Parfum was destijds duur en vooral weggelegd voor de hogere klassen. In het dagelijkse leven waren de geuren vaak een stuk minder verfijnd. Denk aan menselijke lichaamsgeuren, voedsel, rook en vochtige ruimtes. Aromatische kruiden en planten werden soms gebruikt om onaangename geuren te verbergen.
Die historische werkelijkheid vormde het vertrekpunt voor de eerste geur: Lust & Lure. Deze geur roept de wereld van verleiding en genot op, met toetsen van muskus, civet, leer, lavendel en rook. Geen fris bloemenparfum dus, maar een uitgesproken geur die je meeneemt naar de minder keurige kant van het schilderij.
Daartegenover staat Hunger & Hearth: de geur van warme kippenbouillon die boven een vuur staat te pruttelen. Een geur die doet denken aan eten, zorg, warmte en huiselijkheid. Twee totaal verschillende ervaringen, net zoals de twee werelden die Beuckelaer op zijn doek samenbrengt.
Eerst ruiken, dan kijken
Bezoekers worden door te ruiken uitgedaagd om opnieuw naar het kunstwerk te kijken. Misschien valt een detail plots meer op. Misschien krijgt een scène een andere betekenis.
Waaraan doet de geur denken? Aan een plek, een persoon, een maaltijd of misschien een herinnering? Dat maakt de ervaring ook bijzonder persoonlijk. De geur van bouillon kan de ene bezoeker terugbrengen naar de keuken van zijn grootmoeder, terwijl die bij iemand anders heel andere herinneringen oproept. Geur raakt aan emoties en herinneringen die niet voor iedereen dezelfde zijn.
Een creatieve samenwerking
Voor de ontwikkeling van Geur op zaal werkt het KMSKA samen met Artphilia, een creatieve partner die kunstervaringen ontwikkelt waarin ook geur een rol speelt, en met AirParfum, een geurtechnologie van het Spaanse parfumhuis Puig.
Via speciale geurcartridges verspreidt AirParfum geparfumeerde lucht. Het systeem maakt het mogelijk om verschillende geuren na elkaar te ervaren zonder dat je neus snel verzadigd raakt. Zo blijven ook de verschillende nuances van elke geur herkenbaar.
Het concept is niet helemaal nieuw. Ook het Prado in Madrid creëerde een geurervaring bij een schilderij van Jan Brueghel en Peter Paul Rubens. Het KMSKA onderzoekt nu hoe geur een nieuwe dimensie kan toevoegen aan de beleving van een schilderij.
Want uiteindelijk gaat Geur op zaal niet alleen over ruiken. Het gaat over anders kijken. Musea spreken traditioneel vooral de ogen aan: we kijken naar kunst, lezen teksten en luisteren naar uitleg. Door ook de neus aan het werk te zetten, ontstaat een heel andere manier om met een kunstwerk in contact te komen. En misschien is dat wel de grootste verrassing: na het ruiken kijk je nooit meer helemaal op dezelfde manier naar het schilderij.



