Alle artikels

James Ensor: de man achter de maskers

Lees meer
Schilderij De intrige van James Ensor
De intrige (1890) James Ensor

We kennen James Ensor als pionier van de moderne kunst. Maar wie was de man achter de maskers? Een complexe persoonlijkheid. Het ene been in de 19de eeuw, het andere in de 20ste. Klassiek én vernieuwend. Een moeilijk mens die wél levenslang zorgt voor zijn familie. Statig en tegelijk dollend in het zand. Verknocht aan Oostende maar vaak in Brussel terug te vinden. Ja, Ensor had vele gezichten.

Curiosa

James Sidney Ensor groeit op in Oostende als zoon van een Belgische moeder en Engelse vader. De familie verhuurt gastenkamers en heeft een souvenirwinkeltje met curiositeiten. Zoals groteske carnavalsmaskers. Die spelen later een grote rol in zijn schilderijen. Net zoals vrouwen. Logisch. Na de dood van zijn vader in 1887 zorgt James voor zijn moeder, zijn inwonende tante Mimi, zijn zus Mariette én haar dochter Alexandrine.

Zolderatelier

Het creatieve virus heeft Ensor al snel te pakken. Hij schrijft zich in bij de lokale tekenschool. Vanaf zijn 16de schildert hij in open lucht. Thuis op zolder installeert hij een eigen atelier. Ensor is honkvast, maar trekt toch naar de academie van Brussel. Daar proeft hij van de vrijzinnige sfeer. En maakt er kennis met graficus Félicien Rops en schrijver Eugène Demolder. Zij stimuleren zijn vernieuwende blik op kunst.

Schilderij Daken in Oostende van James Ensor
Daken in Oostende (1884) James Ensor

Avant-garde

Is het door de vele vrouwen die hem thuis omringen? Feit is dat Ensor naast stillevens en zeezichten graag portretten tekent van jonge burgervrouwen. De Oestereetster is een topstuk van Europees realisme. Ensor heeft een groot sociaal netwerk. Samen met enkele oud-medeleerlingen van de academie richt hij Les Vingt op. Die vereniging speelt een belangrijke rol in de verspreiding van de nieuwste kunststromingen.

Maskers en skeletten

Stilaan ontwikkelt Ensor een eigen beeldtaal. Hij experimenteert met licht, lijn en kleur. In zijn taferelen duiken macabere motieven op: carnavalsmaskers en skeletten. Het leidt tot wereldberoemde maskerades zoals De intrige, een van de highlights van het KMSKA. Ensor breekt ook door in Duitsland. Daar geven ze hem zijn bijnaam: Le peintre des masques. Onder andere kunstenaar Paul Klee laat zich sterk door hem beïnvloeden.

Schilderij Geraamten twistend om een gehangene van James Ensor
Geraamten twistend om een gehangene (1891) James Ensor

Antwerpen

In 1905 organiseert de vereniging Kunst van Heden een grote tentoonstelling van Ensor in Antwerpen. De werken slaan in als een bom. Diverse leden van de vereniging tasten in de buidel en schenken hun Ensor-schilderijen later aan het KMSKA. De collectie groeit in de loop van de jaren. Bijkomende schenkingen en gerichte aankopen zorgen ervoor dat het KMSKA vandaag de grootste en meest diverse Ensor-collectie ter wereld bezit.

Schilderij Adam en Eva uit het paradijs verjaagd van James Ensor
Adam en Eva uit het paradijs verjaagd (1887) James Ensor
Schilderij Het burgersalon van James ensor
Het burgersalon (1881) James Ensor
Schilderij De oestereetster van James Ensor
De oestereetster (1882) James Ensor
Schilderij Het schilderend geraamte van James Ensor
Het schilderend geraamte (1896) James Ensor

Creatieve baron

En de kunstenaar zelf? Stilzitten is niet zijn sterkste punt. Hij laat van zich spreken tot aan zijn dood. Zo publiceert hij over kunst, onthult zijn eigen standbeeld in Oostende, treedt regelmatig op als gelegenheidsspreker, schrijft een libretto, componeert muziek voor een balletstuk, maakt daar de kostuums én decors voor, krijgt de titel van baron én … ontmoet Einstein.

 

Op 19 november 1949 sterft hij in Het Heilig Hartziekenhuis in zijn geliefde Oostende. Hij is 89 jaar. België verliest een fenomeen.